leesonafhankelijke

Leesonafhankelijke is een term die wordt gebruikt om informatie, communicatie en ontwerp te beschrijven die niet afhankelijk zijn van lezen om te begrijpen of te gebruiken. Het concept is vooral relevant binnen toegankelijkheids- en inclusiviteitspraktijken, waar het doel is informatie toegankelijk te maken voor mensen met verschillende niveaus van leesvaardigheid, alfabetisme of taalcompetenties, evenals voor gebruikers met visuele of cognitieve beperkingen.

Etymologisch duidt het woord op het niet noodzakelijk zijn van leesvaardigheid; het combineert lezen met onafhankelijkheid. In de praktijk verwijst leesonafhankelijkheid naar ontwerpen en media die ook zonder tekst begrepen kunnen worden, of die ten minste meerdere communicatiemogelijkheden bieden naast lezen.

Toepassingsgebieden zijn onder meer openbare informatie, educatief materiaal, digitale media, websites en apps, maar ook publieke signage en product- of verpakkingsontwerp. Voorbeelden zijn pictogrammen en symbolen op verkeersborden, eenvoudige taal in combinatie met beeldondersteuning, audiodescriptie en ondertiteling bij video’s, braille en tactiele grafieken, en signaal- of gebarentaalondersteuning.

Ontwerpprincipes omvatten het gebruik van meerdere communicatiekanalen (visueel, auditief, tactiel), duidelijke structuur en consistente iconografie, voldoende contrast en de aanwezigheid van non-tekstuele alternatieven naast tekst. Voordelen zijn onder meer een grotere inclusie, verbeterde begrijpelijkheid voor brede doelgroepen en betere gebruiksvriendelijkheid.

Uitdagingen zijn onder meer dat niet alle informatie zonder tekst kan worden overgebracht, iconen cultureel kunnen verschillen, en er extra kosten en onderhoud aan verbonden zijn. Zie ook toegankelijk ontwerp, universal design, plain language en non-tekstuele content.

---