ongeioniseerde

Ongeioniseerde is de Nederlandse term die meestal wordt gebruikt voor een stof of molecuul dat onder bepaalde omstandigheden geen netto elektrische lading draagt. In het Engels is dit “un-ionized” of “unionized”. De term wordt gebruikt in chemie, biochemie en farmacologie om te verwijzen naar het onge-ioniseerde (neutrale) vorm versus de geïoniseerde vorm die een positieve of negatieve lading heeft. Ionisatie is het proces waarbij elektronen worden verloren of gewonnen, waardoor ionen ontstaan; in oplossing hangt dit vaak af van de pH en de zuur-base-eigenschappen van de stof.

In oplossing bestaan veel verbindingen in een evenwicht tussen geïoniseerd en ongeioniseerd. De hoeveelheid ongeioniseerd bepaalt eigenschappen zoals oplosbaarheid, lipofiliteit en reactiviteit. Zo nemen zwakke zuren bij lage pH largely ongeioniseerde toe en bij hoog pH toe meer geïoniseerd; zwakke basen vertonen het tegenovergestelde patroon. De Henderson-Hasselbalch-vergelijking geeft de relatie tussen pH, pKa en de verhouding tussen geïoniseerd en ongeioniseerd. Ongeioniseerde vormen zijn doorgaans lipofieler en kunnen makkelijker door celmembranen diffunderen, wat van belang is voor farmacokinetiek en geneesmiddelontwerp. Geïoniseerde vormen zijn doorgaans beter oplosbaar in water maar minder doorlaatbaar voor membranen.

Sommige stoffen blijven vrijwel ongeioniseerd over fysiologische pH-waarden; anderen ioniseren sterk afhankelijk van de omgeving. In analytische chemie en massaspectrometrie beïnvloedt de ionisatiegraad detectie en scheiding.

Noot: in het Nederlands wordt de term ook wel geschreven als ongeïoniseerd of ongeioniseerd; de keuze hangt af van context en stijlvoorschriften.