menschelijk

Menschelijk is een bijvoeglijk naamwoord in het Nederlands dat meestal als variant voorkomt van menselijk. Het verwijst naar wat met de mens te maken heeft, of naar menselijke eigenschappen zoals verstand, empathie en moraliteit. In moderne standaardtaal is de gebruikelijke vorm echter menselijk; menschelijk verschijnt vooral in oudere teksten of als archaïsche/poëtische variant.

Etymologie en orthografie

Menschelijk ontstaat uit de wortel mens (een mens) met het achtervoegsel -lijk, vergelijkbaar met menselijk. De vorm met 'sch' weerspiegelt een oudere spellingstraditie en shows invloed van de Duitse leenwoordvormsnelheid, zoals menschlich in het Duits. In historische Nederlandse teksten kon menschelijk regelmatig voorkomen, terwijl de hedendaagse spelling gewoonlijk menselijk is.

Gebruik en betekenis

In oudere religieuze, moraalfilosofische of literaire contexten werd menschelijk soms gebruikt met een nadruk op menselijke tekortkomingen of, omgekeerd, op menslievende eigenschappen. Tegenwoordig is menselijk de standaarduitdrukking voor de eigenschap of het domein van de mens. Menschelijk kan nog wel eens voorkomen als archaism, stilistisch middel of in vertalingen van Duitse werken waarin de verteller of vertaling trachtte de oorspronkelijke spelling te behouden.

Zie ook

Zie ook menselijke termen zoals menselijk en onmenselijk, en de Duitse tegenhanger menschlich.