lipoproteïnen

Lipoproteïnen zijn moleculaire deeltjes die bestaan uit een buitenste laag van fosfolipiden en cholesterol rondom een hydrofobe kern van triglyceriden en cholesterolesters. Door deze structuur kunnen lipiden die slecht oplosbaar zijn in water, zoals vetten, in het bloed worden getransporteerd. Ze dragen apolipoproteïnen die fungeren als liganden voor receptoren en enzymatische omzettingen stimuleren, waardoor lipiden door het lichaam kunnen worden verplaatst en gemetaboliseerd.

De belangrijkste typen lipoproteïnen zijn chylomicronen, VLDL, LDL en HDL. Chylomicronen zijn de grootste en leveren voedingsvetten uit de darm. VLDL wordt in de lever gevormd en transporteert endogene triglyceriden; LDL ontstaat uit VLDL en levert cholesterol aan cellen; HDL is het kleinste en levert bij reverse cholesterol transport cholesterol terug naar de lever. De dichtheid van deze deeltjes varieert: chylomicronen hebben de laagste dichtheid en HDL de hoogste.

Bij elk type lipoproteïne zijn specifieke apolipoproteïnen betrokken, zoals ApoB-48 bij chylomicronen, ApoB-100 bij VLDL en LDL, ApoA-I en ApoA-II bij HDL, en ApoE voor receptorherkenning. Receptoren op lever- en weefselscellen nemen LDL en HDL op, en HDL voert cholesterol aanlevering terug aan de lever voor verwerking.

In de kliniek worden lipiden gemeten in een standaard lipid panel: totaal cholesterol, LDL-C, HDL-C en triglyceriden. Verhoogde LDL-C en lipoproteïne(a) verhogen het risico op atherosclerose; lage HDL-C wordt ook als risicovol beschouwd. Familiale hypercholesterolemie is een genetische aandoening met hoog LDL. Behandeling omvat dieet, lichaamsbeweging en medicatie zoals statines; in sommige gevallen worden PCSK9-remmers toegepast.