geconjugeren

Geconjugeren is het proces waarbij woorden die werkwoorden zijn in hun verschillende vormen worden gebracht om te laten zien wie handelt, wanneer en in welke toestand. Het omvat de verbuiging naar persoon en getal (ik, jij, hij, wij, jullie, zij), tijd (tegenwoordige tijd, verleden tijd, voltooide tijd), wijs (indatief, imperatief, coniuctief) en soms stemmingen of aspecten. In deze betekenis verwijst geconjugeerd meestal naar de vormen die samen een vervoegde verbuiging vormen die in zinnen wordt gebruikt.

In het Nederlands worden werkwoorden geconjugeerd volgens enkele algemene patronen. De tegenwoordige tijd verandert het eind van het werkwoord per persoon: bijvoorbeeld ik werk, jij werkt, wij werken. Voor de voltooide tijd wordt een hulpwerkwoord (hebben of zijn) gebruikt samen met een deelwoord, vaak gevormd door ge- met de stam van het werkwoord en een extra uitgang of wijziging. Zo wordt het voltooide deelwoord van reguliere werkwoorden vaak gevormd als ge- + stam + -d/-t, bijvoorbeeld werken -> gewerkt of spelen -> gespeeld. Onregelmatige werkwoorden vertonen afwijkingen in stam of participium, zoals zijn -> geweest of hebben -> gehad.

Aspecten zoals scheidbare werkwoorden vormen een bijzondere groep: bij sommige samengestelde werkwoorden blijft de prefix verbonden aan de stam in de participium, terwijl in andere vormen de prefix gescheiden kan raken (bijvoorbeeld opgebeld versus opgebeld). Seizoens- of dialectverschillen kunnen eveneens invloed hebben op uitspraak en spelling, hoewel de standaardregels in formeel Nederlands de basis vormen voor dagelijks gebruik.

Geconjugeren is bovendien een centraal onderwerp in taalonderwijs, grammaticale handleidingen en computationele linguïstiek, waar conjugatieregels worden vastgelegd in tabellen en lexicons. See also: conjugation, Dutch grammar, past participle, separable verbs.