explicietcontextuele

Explicietcontextuele is een term die in sommige Nederlandse taalkundige en kunstmatige intelligentie-discussies wordt gebruikt om een benadering te beschrijven waarbij contextuele informatie expliciet wordt opgenomen in interpretatie en representatie van taal. Het begrip verwijst naar het doel om contextoren zoals tijd, plaats, sprekerpositie, intentie, voorgaande discourse en relevante wereldkennis vast te leggen en expliciet te verwerken in analyses, annotaties en modellen. Hiermee wordt contrast gemaakt met benaderingen die context als impliciet of emergent beschouwen.

De term is afgeleid van expliciet en contextueel en markeert een strekking die contextuele signalen actief zichtbaar maakt in de data en de interpretatie ervan. In praktijk kan explicietcontextuele verwerking betekenen dat annotators specifieke contextvelden toevoegen aan corpora, of dat NLP-systemen expliciete contextvectoren gebruiken om betekenissen en verwijzingen beter te bepalen.

Toepassingen bevinden zich onder meer in taalkunde en discourse analysis, maar ook in kunstmatige intelligentie en informatiemanagement. Voorbeelden zijn explicietcontextuele annotatie van pronomen en referenties, het modelleren van tijd- en plaatsgebonden betekenissen in kennisgrafieken, en het ontwerpen van evaluatiekaders die de effectiviteit van modellen meten bij het gebruik van expliciet gemarkeerde context. Het concept speelt een rol bij de ontwikkeling van systemen voor contextueel begrip en forensisch taalonderzoek, en bij methoden voor grondige contextualisering van teksten.

Kritiekpunten betreffen de extra inspanning en complexiteit van annotatie, de schaalbaarheid van explicietcontextuele benaderingen en de vraag hoe universeel toepasbaar dergelijke contextcriteria zijn. Verwandte concepten zijn expliciete contextualisering, contextuele annotatie en deontische of pragmatische analyse van context. See also: context, pragmatiek, discourse analysis.