elektronenbuis

Elektronenbuis is een verzamelnaam voor een vacuümbuis die elektrische stroom regelt door middel van thermionische emissie van elektronen uit een verhit kathode in een vacuüm. In de basale opbouw bestaan de belangrijkste varianten uit een kathode, een anode die elektronen aantrekt, en één of meer roosters die de stroom tussen kathode en anode controleren. Afhankelijk van de aanwezigheid en configuratie van deze roosters kan een buis dienen als demper, versterker of schakelaar.

Een buis bestaat doorgaans uit een glazen of metalen envelop met daarin een verwarmde kathode, een anode en een of meer roosters die de stroom moduleren. Kathodes kunnen direct of indirect verwarmd zijn; indirect verwarmde kathodes geven vaak minder ruis en hebben een langere levensduur. Typen zoals diodes (twee elektroden), triodes (drie elektroden), tetrodes en pentodes geven verschillende mogelijkheden voor versterking en versterkt vermogen. Voor specifieke toepassingen bestaan er ook buizen voor hoogvermogen en radiogebruik, zoals klystrons en magnetrons.

Historisch gezien maakten vacuümbuizen in de eerste helft van de 20e eeuw de ontwikkeling van radio, televisie en vroege computers mogelijk. De triode, ontwikkeld rond 1906 door Lee De Forest, was een cruciale stap in analoge versterking. In de decennia daarna werden buizen grotendeels vervangen door transistors in consumentenapparatuur, maar ze blijven in sommige toepassingen en nichemarkten relevant vanwege hun karakteristieke elektronische eigenschappen en robuustheid bij hoge spanningen.

Toepassingen vandaag omvatten klassieke radioreceivers, televisies, audioversterking en wetenschappelijke instrumentatie. In sommige hi-fi- en gitaarversterkers blijven buizen gewaardeerd om hun specifieke klank en vervormingsprofiel, terwijl ze ook nog steeds voorkomen in hoogspannings- en RF-omgevingen.