cotransporteren

Cotransporteren is een vorm van transport over een plasmamembraan waarbij een stof wordt verplaatst in combinatie met een andere stof of ion, zodat de beweging van de eerste stof afhankelijk is van de energieketen van de tweede. Het valt onder secundair actief transport omdat de benodigde energie uit een bestaande gradient komt, meestal van Na+ of H+.

Er bestaan twee hoofdtypen: symport, waarbij de twee stoffen in dezelfde richting door de membraan gaan, en antiport (tegentransport), waarbij de stoffen in tegengestelde richting worden verplaatst. Cotransporters zijn vaak membraaneiwitten die een stof binden op een zijde van de cel en na een conformational change het substraat aan de andere zijde vrijgeven. De katalytische stappen zijn afhankelijk van de gradient van de gekoppelde ion of stof, waardoor het transport met hoge affiniteit en saturatieve eigenschappen verloopt.

De energiebron is meestal een elektrogene gradient die door primair actief transport (bijvoorbeeld Na+/K+-ATPase) wordt opgebouwd. Een bekend voorbeeld is de Na+-gedreven glucose-symporter (SGLT): Na+ komt naar binnen langs zijn gradient en neemt glucose mee, vaak met twee Na+ per molecuul glucose. Andere voorbeelden zijn Na+/aminozuur-symporters en Na+/Ca2+-antiporters. H+-gedreven transporters komen voor in planten en bacteriën en koppelen protonengradiënt aan verschillende substraten.

Functie en belang: cotransporteren spelen een cruciale rol bij opname van voedingsstoffen, elektrolytenbalans en signaaloverdracht in zenuw- en spierweefsel. Klinisch relevant is de rol van SGLT2-remmers bij type 2 diabetes, die de terugresorptie van glucose in de nier beperken. Cotransportmechanismen zijn daardoor fundamenteel voor fysiologie en farmacologie.