archaïsch

Archaïsch is een bijvoeglijk naamwoord in het Nederlands dat aangeeft dat iets oud en verouderd is of naar een vroeger tijdperk verwijst. Het kan slaan op taal, spelling, grammaticale vormen of uitdrukkingen die niet meer gangbaar zijn in dagelijks taalgebruik, maar ook op objecten, kunststijlen of gebruiken uit het verleden. Het bijbehorende zelfstandig naamwoord is archaïsme, een woord of uitdrukking uit het verleden dat in moderne taal vaak als verouderd wordt gezien, maar nog wel opduikt in historische teksten of in literaire of descriptieve contexten.

Etymologie: archaïsch komt van het Griekse archaios (‘oud’), via Latijn archaius, en belandde in het Nederlands via invloed uit het Frans (archaïque) of directe overdracht. Het woord is vooral in taalkundige, historique en literaire contexten gangbaar en draagt doorgaans een beschrijvende of optisch-historische lading.

Gebruik: in taalwetenschap en historische literatuur wordt archaïsch gebruikt om vormen of uitdrukkingen die uit een eerdere periode stammen te classificeren. In fictie en retoriek kan het doel zijn om een ouderwetse sfeer of authenticiteit op te roepen. Het tegenovergestelde is modern of hedendaags taalgebruik; in hedendaagse publicaties worden archaïsmen meestal vermeden tenzij ze uit esthetische of narratieve redenen passen. Aanduidingen zoals archaïsche spelling of archaïsche woordvormen verwijzen naar specifieke kenmerken uit een eerder tijdsbestek.

Zie ook: archaïsme, archaïsche taal, archaïsche stijl.