Zelfbegeleiding

Zelfbegeleiding is het proces waarbij iemand zijn eigen gedrag, leren of persoonlijke ontwikkeling stuurt zonder voortdurende directe begeleiding door anderen. Het omvat aspecten van zelfregulering, zelfmanagement en, in onderwijs- en trainingscontexten, zelfgestuurd leren. Het doel is om doelgericht handelen te bevorderen en autonomie te vergroten.

Belangrijke kenmerken zijn het stellen van concrete doelen, het plannen van activiteiten, de uitvoering ervan, het monitoren van voortgang en het evalueren en bijsturen van strategieën. Zelfbegeleiding maakt gebruik van cognitieve en gedragsmatige technieken, zoals metacognitie, zelfreflectie en probleemoplossing, ondersteund door hulpmiddelen voor planning en aansturing (bijv. to-do lijsten, dagboeken, digitale apps).

Toepassingsgebieden omvatten onderwijs, waar studenten worden gestimuleerd tot zelfstandig leren; beroepsmatige ontwikkeling en loopbaanplanning; en zorg- of rehabilitatiecontexten, waar zelfmanagement en copingstrategieën een rol spelen. In veel gevallen gaat het om leren kiezen, organiseren en evalueren van eigen leer- en gedragsstrategieën.

Beperkingen en randvoorwaarden betreffen de benodigde intrinsieke motivatie, zelfvertrouwen en tijdsinvestering. Voor sommige vraagstukken is professionele begeleiding of aanvullende ondersteuning noodzakelijk. De effectiviteit van zelfbegeleiding varieert per persoon en situatie, en training met scaffolding kan de resultaten verbeteren.

Zie ook: zelfregulatie, zelfgestuurd leren.