Waardeschalen

Waardeschalen zijn systemen die aan variabelen numerieke of symbolische waarden toewijzen zodat data kunnen worden geclassificeerd, vergeleken en geanalyseerd. De keuze van een waardeschaal bepaalt welke wiskundige bewerkingen zinvol zijn en welke aannames over de data gerechtvaardigd zijn. In de meetleer wordt vaak verwezen naar vier hoofdtypen die volgens Stevens (1946) zijn gedefinieerd: nominale schaal, ordinale schaal, intervallschaal en verhoudingsschaal.

Een nominale schaal kent louter labels zonder intrinsieke orde. Voorbeelden zijn gender of vijfregio-indelingen. Een ordinale schaal geeft wel volgorde weer, maar de afstanden tussen de waarden zijn niet noodzakelijk gelijk. Voorbeelden zijn ranglijsten of mate van tevredenheid op een beroepsbeoordelingsschaal. Een intervallschaal heeft gelijke tussenruimtes tussen opeenvolgende waarden, maar beschikt niet over een absoluut nulpunt; temperatuur in Celsius is een bekend voorbeeld. Een verhoudingsschaal (ratio-schaal) heeft zowel gelijke tussenruimtes als een absoluut nulpunt, waardoor verhoudingen zinvol zijn; voorbeelden zijn lengte, gewicht en inkomen.

Naast deze hoofdtypen bestaan er veelgebruikte schalen zoals Likert-schalen, die doorgaans als ordinaal worden behandeld maar in praktijk vaak als interval worden geanalyseerd. De aard van de waardeschaal beïnvloedt welke statistische methoden geschikt zijn: niet-parametrische methoden voor nominale en ordinale data, en parametische methoden voor interval- en ratio-data.

Toepassingen van waardeschalen komen veel voor in enquêtes, psychometrische tests en evaluaties van producten of diensten. Bij het ontwerpen van vragenlijsten is het beoordelen van validiteit en betrouwbaarheid essentieel om betekenisvolle conclusies te kunnen trekken.