Vrijheidsbeneming

Vrijheidsbeneming is het ontnemen of ernstig beperken van iemands vrijheid van beweging door overheidsinstanties, meestal op grond van wetgeving. Het begrip wordt in verschillende contexten gebruikt, zoals strafrecht, vreemdelingenrecht en zorgverplichtingen, en kan variëren van tijdelijke arrestatie tot langere detentie. Voorbeelden zijn arrestatie, voorarrest, gevangenhouding, voorlopige hechtenis en de detentie van vreemdelingen (vreemdelingenbewaring). Ook in verpleeg- en psychiatrische settings kunnen maatregelen genomen worden die iemands bewegingsvrijheid beperken, bijvoorbeeld bij opname of toezicht, onder strikte wettelijke kaders.

Het juridische kader voor vrijheidsbeneming vereist doorgaans een wettelijke basis en is onderworpen aan beginselen als proportionaliteit en noodzakelijkheid. In veel rechtsstelsels moeten vrijheidsbeperkende maatregelen gerechtvaardigd worden door een specifieke regel, getoetst worden door een rechter en periodiek herzien worden. Gedetineerden en betrokkenen hebben doorgaans recht op bijstand van een raadsman, informatie over de maatregel, en op verweer tegen de beslissing. Doel en duur van de maatregel dienen in verhouding te staan tot het nagestreefde doel en de grondslag daarvan.

Internationaal en nationaal recht benadrukken bescherming tegen willekeurige detentie. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en nationale grondwetten stellen eisen aan rechtmatigheid, proportionaliteit, proportionaliteit en rechtsingang, met rechten op beroep, spoedige behandeling en, waar mogelijk, zelfstandige toetsing en vrijlating bij gebrek aan verantwoording. Juistheid en toezicht zijn kenmerkend voor vrijheidsbeneming, zodat de vrijheid van individuen niet onnodig of ongepaperlijk wordt ingeperkt.

Zie ook: vrijheid, arrest, voorlopige hechtenis, tbs, vreemdelingenbewaring.