Voorkeurvolgorde

Voorkeurvolgorde is de rangschikking van alternatieven van het meest naar het minst gewenste optie. Het geeft aan welke keuze prioriteit heeft voor iemand in een bepaalde situatie, bijvoorbeeld bij het kiezen tussen producten, diensten of kandidaten. Een voorkeurvolgorde kan expliciet worden uitgedrukt als een volgorde of indirekt via een gewicht of score.

In decision theory en economie wordt een voorkeurvolgorde meestal gemodelleerd met een relatie ≽ op een verzameling alternatieven. Als deze relatie compleet en transitief is, kan er een nut- of utiliteitsfunctie u bestaan die x ≽ y aangeeft als u(x) ≥ u(y). Een strikte voorkeur x ≻ y geldt wanneer u(x) > u(y); indifferentie wordt aangegeven met u(x) = u(y). Deze representatie maakt het vergelijken en kiezen onder onzekerheid of beperkingen mogelijk.

Toepassingen van een voorkeurvolgorde komen voor in verschillende vakgebieden. In besluitvorming helpt de volgorde bij het maken van keuzes onder budget of risico. In de consumentenwereld bepaalt de voorkeurvolgorde welke goederen of diensten voor een klant aantrekkelijk zijn, vaak geïllustreerd met indifferentiecurves en budgetrestricties. In stem- en verkiezingscontext geven kiezers vaak een voorkeurvolgorde van kandidaten; preferentiële stemsystemen (zoals STV) en gerelateerde tellingen maken gebruik van deze volgorde om een winnaar te bepalen.

Methoden om voorkeurvolgorden vast te leggen omvatten enquêtes, pairwise comparisons en conjoint analyse. Beperkingen zijn onder meer onvolledige of tegenstrijdige voorkeuren, veranderende voorkeuren over tijd en contextafhankelijkheid.