Strafbaren

Strafbaren is het juridische begrip dat verwijst naar handelingen of feiten die volgens de wet strafbaar zijn. In het dagelijks taalgebruik en in de wet wordt meestal gesproken van strafbare feiten of strafbare handelingen. Een feit is strafbaar wanneer het in de wet als misdrijf of overtreding is aangemerkt en bij constatering van schuld tot straf kan leiden. Niet alle misdrijven zijn even ernstig en niet elk wrongdoen levert automatisch straf op; vaak geldt dat pas bij bewezen schuld en het voldoen aan alle wettelijke elementen.

De analyse of een handeling strafbaar is, berust op verschillende elementen. Allereerst is er een norm waarop de gedraging een inbreuk maakt: de wet verbiedt een bepaalde handeling of vereist bepaalde gedragingen. Daarnaast is er strafbaarheid afhankelijk van toerekeningsvatbaarheid; de dader moet aanzetbare schuld hebben, zoals opzet of culpa (onachtzaamheid). Verder spelen verweer- en uitsluitingsgronden een rol, bijvoorbeeld noodweer, ontoelaatbare dwang of afweerrechten, die strafbaarheid kunnen uitsluiten. Het bestaan van strafbaar feit vereist doorgaans ook een relatie tussen handeling en gevolg ( causaliteit ) en dat geen wettelijke rechtvaardiging ontbreekt.

In de Nederlandse strafwet is strafbaarheid opgenomen in het Wetboek van Strafrecht en in specifieke bijzondere wetten. De term wordt gebruikt om onderscheid te maken tussen wel strafbare feiten en niet-strafbaar handelen, en om aan te geven welke gedragingen welk soort straf kunnen opleveren. Het concept is ook gangbaar in andere Nederlandse taalgebieden en vormt de basis voor de strafrechtsprocessen en de bepaling van sancties.