Stofirritatie

Stofirritatie is irritatie van de slijmvliezen en de luchtwegen door inademing of contact met stofdeeltjes. Het is een niet-allergische, irritatieve reactie die ontstaat door mechanische prikkeling en chemische stoffen in stof, en kan zowel de ogen, neus en keel als de longen treffen. Het is vaak afhankelijk van de grootte, vorm en samenstelling van de stofdeeltjes.

Oorzaken en bronnen variëren. Veel voorkomende beroepsmatige oorzaken zijn hout- en metaalbewerking, cement- of silica-stof, graan- en meelstof, textiel- en voedingsstofdeeltjes. Ook huishoudelijke blootstelling aan huisstof, schimmelsporen en dierenharen kan irritatie geven. Fijn stof (< 2,5 micron) en stofdeeltjes met scherpe randen hebben een grotere irriterende werking en kunnen diep in de luchtwegen doordringen.

Mechanisme en gevolgen. Deeltjes kunnen slijmvliezen mechanisch beschadigen en chemische prikkels afgeven, waardoor ontstekingsmediatoren vrijkomen. Dit leidt tot ontsteking en verhoogde gevoeligheid van de luchtwegen. Bij mensen met astma of COPD kan stofirritatie exacerbaties veroorzaken. Langdurige blootstelling kan chronische irritatie en longklachten geven, en sommige stoffen, zoals silica, kunnen blijvende longziekten veroorzaken.

Symptomen. Typische tekenen zijn niesaanvallen, verstopte of loopneus, keelpijn, ogen die rood en geïrriteerd aanvoelen, hoesten en piepende ademhaling. Huidcontact kan irritatie of dermatitis veroorzaken.

Diagnose en behandeling. Diagnose berust op anamnese met aandacht voor blootstelling, lichamelijk onderzoek en, indien nodig, longfunctietesten. Behandeling richt zich op het verminderen van blootstelling door ventilatie, nat reiken van oppervlakken, afzuiging en persoonlijke beschermingsmiddelen. Symptomen kunnen met geschikte medicijnen worden verlicht; bij aanhoudende klachten is medische evaluatie aanbevolen.

Preventie. Belangrijke maatregelen zijn broncontrole, goede ventilatie, vochtige reiniging, persoonlijke beschermingsmiddelen en regelmatige monitoring van de werkplek. Stofirritatie verschilt van stofallergie: irritatie is niet immunologisch gemedieerd maar gevolg van directe prikkeling.