Stemgebruik

Stemgebruik is een begrip uit de taalkunde dat verwijst naar de manier waarop de stam van een woord wordt gebruikt bij het vormen van afleidingen en vervoegingen. De stam is de kern van een woord waaraan taalelementen zoals suffixen, voorvoegsels of verbuigingen worden toegevoegd. Stemgebruik omvat zowel het behoud van de stam over verschillende vormen als eventuele stamwijzigingen die optreden bij bepaalde woordenklassen of in verschillende grammaticale contexten.

In het Nederlands ligt de stam aan de basis van vervoegingen en meervoudsvormen, en van de afleiding naar afgeleide woorden. Bijregelmatige werkwoorden wordt doorgaans gewerkt met een stabiele stam, terwijl onregelmatige werkwoorden een stamwijziging kunnen vertonen tussen vormen (bijvoorbeeld in tegenwoordige tijd versus verleden tijd). Bij zelfstandige naamwoorden kan de stam de basis vormen voor meervoud of verkleinwoorden, en ook hier kan klankverandering optreden afhankelijk van dialect of historische ontwikkeling.

Allomorfie speelt een rol wanneer dezelfde stam in verschillende grammaticale omgevingen licht anders klinkt, zonder dat de betekenis verandert. Het bestuderen van stemgebruik helpt te verklaren waarom bepaalde woordvormen op elkaar lijken en hoe nieuwe afleidingen ontstaan binnen een taal of dialect.

Zie ook: stam (taalkunde), basisvorm, lemma, afleiding, vervoeging, allomorfie.