Startlereacties

Startlereacties, ook wel startle reacties genoemd, zijn snelle, automatische reacties op plotselinge of intense stimuli, zoals een hard geluid, onverwachte aanraking of fel licht. Ze dienen als snelle waarschuwings- en verdedigingsreacties die de organismen voorbereiden op mogelijke bedreigingen. Bij mensen kan een startlereactie bestaan uit een optische of occulaire samentrekking (knip van de ogen) en een kort, schokkerig lichaams- of hoofdbewegingen, vaak gepaard gaand met veranderingen in ademhaling en hartslag.

Fysiologisch raken startlereacties voornamelijk in de hersenstam, met directe signalering naar motorneuronen. Auditieve stimuli komen via gehoorroutes; hogere hersengebieden zoals de amygdala moduleren de intensiteit van de reflex, afhankelijk van de emotionele toestand. Het oogknipreflex wordt vooral via de nervus facialis aangestuurd, terwijl de sensorische input via de nervus trigeminus loopt. Deze reflexen zijn dus zowel snelle basisreflexen als onderhevig aan top-down modulatie.

Eigenschappen omvatten korte latency (meestal enkele tientallen milliseconden), snelle duur en variabele amplitude. De reflex kan versterkt worden door angst of spanning (affectieve modulatie) en na herhaalde blootstelling kan habituatie optreden, waardoor de respons afneemt.

Historisch en in onderzoek wordt vaak gebruikgemaakt van acoustische startle stimuli (bijvoorbeeld luid geluid) om de startlereactie te bestuderen. Responsen worden dan vaak gemeten met elektromyografie van de orbicularis oculi-spier of via andere motorische readouts. Een belangrijk concept is de prepulse-inhibitie (PPI), een maat voor sensorimotor gating die bij verschillende aandoeningen afwijkend kan zijn.

Startlereacties komen voor bij veel diersoorten en spelen een rol in zowel normale zenuwstelsels als klinische contexten, waaronder angststoornissen en PTSD, waar de reactie soms hyperactief kan zijn.