Rechtvaardiging

Rechtvaardiging is een term die in verschillende vakgebieden wordt gebruikt om aan te geven waarom een handeling, uitspraak of geloof als juist, acceptabel of verdedigbaar kan worden beschouwd. In het dagelijks taalgebruik verwijst het naar een reden of argument dat iets legitiem maakt.

In de rechtswetenschap en de strafrechtelijke context verwijst rechtvaardiging naar een rechtsgrond die bepaalt dat een feit of handelen geoorloofd is ondanks een normovertreding. Voorbeelden zijn zelfverdediging (noodweer) of overmacht, waarbij de dader volgens de wet gerechtvaardigd kan handelen. Een beroep op rechtvaardiging sluit meestal de strafbaarheid uit, ook al is de normovertreding ontstaan. Een rechtvaardigingsgrond is vaak partijen- en contextspecifiek en vereist vaak bewijs van noodzakelijkheid of proportionaliteit.

In de epistemologie, of kennisleer, verwijst rechtvaardiging naar de redenen die iemands geloof of overtuiging kunnen rechtvaardigen. Er bestaan verschillende theorieën over wat een geldige rechtvaardiging oplevert, zoals bewijs, coherentie met andere overtuigingen, of pragmatische werkzaamheid. Rechtvaardiging is hier een voorwaarde voor kennis of duurzame aannemelijkheid, maar geen garantie dat een geloof waar is.

In de ethiek kan rechtvaardiging slaan op de morele redenen die handelen rechtvaardigen of legitimeren. Een handeling kan moreel gerechtvaardigd zijn wanneer zij wordt verantwoord door belang, intentie, consequenties en morele principes, ook los van wettelijke rechtvaardiging. In beide domeinen – recht en moraal – is rechtvaardiging doorgaans afhankelijk van de context en vereist vaak openbare verantwoording.

---