Nietformeel

Nietformeel is een Nederlands begrip dat doorgaans slaat op wat niet formeel is. In de praktijk komt het vooral voor in combinatie met 'niet-formeel' en wordt het gebruikt om vormen van gedrag, taalgebruik of onderwijs te beschrijven die niet volgens formele regels of institutionele structuren verlopen. Het begrip wordt vaak verbonden aan de tegenstelling formeel en, in sommige contexten, informeel, hoewel de termen niet overal hetzelfde betekenen.

In onderwijs en beleid verwijst 'niet-formeel leren' of 'niet-formeel onderwijs' naar leeractiviteiten die buiten het formele onderwijssysteem plaatsvinden. Kenmerken zijn doelgericht leren buiten instellingen zoals scholen, vaak georganiseerd door lokale gemeenschappen, NGO’s of werkgevers; flexibele tijdsindelingen en curricula; en de mogelijkheid om verworven competenties te erkennen via processen zoals de erkenning van verworven competenties (EVC) of vergelijkbare systemen. Het begrip komt voor in het UNESCO-kader van formeel, niet-formeel en informeel leren en in Nederlandse onderwijsbeleid.

In taalkundig of sociolinguïstisch onderzoek kan 'niet-formeel' ook verwijzen naar taalgebruik dat minder formeel is, dus minder volgens prescriptieve regels. In de dagelijkse praktijk is 'informeel' de meer gebruikelijke term voor spontane taal; 'niet-formeel' benadrukt eerder het afwezig zijn van formele structuur dan de totale afwezigheid van vormelijkheid. Wat de spelling betreft, wordt standaard meestal 'niet-formeel' geschreven; de eenwoordvorm 'nietformeel' is ongebruikelijk en wordt in formele teksten afgeraden.