Institutionele

Institutionele is een bijvoeglijk naamwoord in het Nederlands dat betrekking heeft op instellingen: formele organisaties en de regels, normen en praktijken die hun werking bepalen. Het verwijst naar kenmerken, processen of actoren die voortkomen uit of georganiseerd zijn rond instituties, in tegenstelling tot incidentele of individuele handelingen. In deze betekenis wordt het begrip breed gebruikt in onder meer politiek, economie, sociologie en management.

In de politiek en het recht duidt institutionele aandacht op de rol van constituerende en regulerende systemen—zoals grondwetten, wetgeving en bestuursstructuren—that shape besluitvorming en governance. In de economie spreekt men vaak over institutionele factoren en instituties die markten en economische verhoudingen structureren. Een bekend begrip is institutionele belegger, verwijzend naar grote, professionele partijen zoals pensioenfondsen en verzekeraars die actief zijn op financiële markten en invloed uitoefenen op investeringen en corporate governance. In organisatiekunde en sociologie beschouwt men de institutionele kant van cultuur, procedures en normen binnen organisaties en instellingen, die stabiliteit en veranderingsmogelijkheden bepalen.

Het begrip kan ook kritisch worden gebruikt om te wijzen op de macht van regels en systemen, soms ten koste van flexibiliteit of individualiteit. Verandering binnen een samenleving of organisatie kan immers zowel institutioneel als minder institutioneel plaatsvinden—waarbij het laatste vaak duidt op meer informele praktijken of minder gestructureerde kaders.

Daarnaast is institutioneel verwant aan termen als institutie, institueren en institutionalisering, die respectievelijk de entiteit zelf, het proces van ontstaan of vorming van instellingen en de verankering van praktijken in een formeel kader beschrijven.