Hyperalertheid

Hyperalertheid is een toestand van verhoogde waakzaamheid en paraatheid waarbij iemand sneller reageert op prikkels uit de omgeving. Het kan een tijdelijke reactie zijn in bedreigende situaties, maar ook een aanhoudend symptoom bij verschillende aandoeningen. Klinisch wordt hyperalertheid vaak gezien als onderdeel van hyperarousal, samen met slaapproblemen, prikkelbaarheid en concentratieproblemen.

Symptomen die bij hyperalertheid kunnen voorkomen zijn onder meer een verhoogde startlereflex, voortdurend op de uitkijk zijn, moeite met ontspannen, snelle hartslag, en slaapproblemen. Hierdoor kan men sneller geïrriteerd raken en minder goed kunnen functioneren in dagelijkse taken.

Oorzaken en factoren zijn onder meer acute of chronische stress, traumatische gebeurtenissen, angststoornissen zoals PTSS, gebruik van stimulerende middelen of cafeïne, slaaptekort en bepaalde medicijnen. Ziektebeelden zoals depressie, manie of delirante toestanden kunnen eveneens gepaard gaan met veranderingen in waakzaamheid.

Diagnostiek vindt plaats op basis van klinische evaluatie en onderliggend ziektebeeld. Hyperalertheid op zichzelf is meestal geen apart diagnoseslabel, maar een fenotype dat wordt meegenomen bij de beoordeling van angststoornissen, PTSS, slaapstoornissen en andere aandoeningen.

Behandeling richt zich op de onderliggende oorzaak en kan bestaan uit psychotherapie (bijv. cognitieve gedragstherapie of trauma-gerichte therapie), slaapverbeterende maatregelen en, indien nodig, medicatie voor angst of andere symptomen. Het beloop varieert afhankelijk van oorzaak en behandeling.