Hormoonmetingen

Hormoonmetingen verwijzen naar het bepalen van de concentratie van hormonen in biologisch materiaal, met als doel de werking van het endocriene systeem te evalueren en ziektebeelden te diagnosticeren, behandelplannen te begeleiden en de respons op hormoontherapie te controleren.

De meest gebruikte matrix is bloed (serum of plasma). Voor bepaalde hormonen kan ook speeksel of urine geschikte informatie bieden, bijvoorbeeld bij cortisolmetingen in speeksel of bij het achterhalen van hormoonmetabolieten in 24-uurs urine. De keuze hangt af van het doel van de meting en de aard van het hormoon.

Laboratoriumtechnieken omvatten immunoassays en chromatografische methoden; LC-MS/MS wordt steeds vaker ingezet voor meerdere hormonen omdat het specifieker is en minder kruisreacties geeft. Prikkeltesten en dynamische tests kunnen nodig zijn wanneer een aandoening zoals bijnier- of hypofyseziekte wordt onderzocht.

Interpretatie vereist aandacht voor pre-analytische factoren: circadiane variatie (bij cortisol en sommige androgene hormonen), de fase van de menstruatiecyclus (oestradiol, progesteron), zwangerschap of leeftijd. Vasten of maaltijdinname kan de meting beïnvloeden en correcte opslag en transport zijn essentieel voor betrouwbare resultaten.

Toepassingen omvatten de evaluatie van schildklierfuncties (TSH en vrije T4), gonadale functies (FSH, LH, oestradiol, progesteron, testosteron), en bijnierfuncties (cortisol, ACTH, DHEA). Ook ter monitoring van hormoontherapie bij vruchtbaarheid, menopauze of transgenderzorg wordt hormoonmetingen toegepast.

Beperkingen omvatten variabiliteit tussen laboratoria en assays, uiteenlopende referentiewaarden en de mogelijkheid dat een enkele meting onvoldoende duidelijking biedt. Soms zijn herhaalde metingen of aanvullende dynamische tests nodig om een definitieve conclusie te trekken.