cortisolmetingen

Cortisolmetingen zijn metingen van het cortisolniveau, meestal gedaan om de functie van de bijnieren en de hypothalamus-hypofyse-as te beoordelen. Cortisol is een glucocorticoïde die onder invloed van ACTH wordt geproduceerd en een duidelijk diurnaal ritme kent: hoog in de ochtend en lager ’s avonds. Stress, ziekte en medicatie kunnen de waarden wijzigen.

Meest gebruikte monsters zijn bloed (serum), speeksel en urine. Serumcortisol wordt vaak in de ochtend gemeten; speekelselcortisol meet het biologisch actieve deel en is geschikt voor diurnale studies; 24-uurs urine vrije cortisol geeft de totale blootstelling over een etmaal. De referentiewaarden zijn afhankelijk van de assay en het laboratorium.

Dynamische testen worden ingezet bij verdenking op ziekte van de bijnieren of de as. Voorbeelden zijn de dexamethason-suppressietest (DST) en de ACTH-stimulatietest. DST beoordeelt of cortisol wordt onderdrukt door dexamethason; ACTH-stimulatie evalueert de capaciteit van de bijniertjes om op ACTH te reageren. Resultaten moeten klinisch worden geïnterpreteerd.

Indicaties omvatten verdenking op hypercortisolisme (Cushing's syndroom), bijnierinsufficiëntie en screening van iatrogene cortisoltoediening. Metingen kunnen ook ter monitoring van glucocorticoïdbehandeling ondersteunen. Interpretatie vereist rekening met tijdstip van afname, het type monster en medicatie, evenals mogelijke dag- en stressgerelateerde variabiliteit.

Belangrijke overwegingen zijn onder meer diurnaal tempo, stress en slaap; interfererende medicatie (zoals oestrogeen, bepaalde anticonceptiva en glucocorticoïden) kunnen de resultaten beïnvloeden. Pre-analytische procedures en juiste samplehandling zijn cruciaal. Raadpleeg laboratoriumspecifieke referentiewaarden voor interpretatie.