Excentrisch

Excentrisch is een bijvoeglijk naamwoord dat letterlijk “niet in het midden liggend” betekent. Het wordt gebruikt om te verwijzen naar iets dat off-centre is, of naar iemand met een opvallende, afwijkende stijl of eigenschap. In bredere zin kan excentriek ook synoniem staan voor buitenissig, onconventioneel of eigenaardig.

In de wiskunde en natuurkunde verwijst excentrisch naar excentriciteit, een maat voor de afwijking van een figuur of beweging van een perfecte cirkel. Bij conische vlakken geeft de excentriciteit e aan hoe sterk de vorm afwijkt van een cirkel: e = 0 is een cirkel, 0 < e < 1 een ellips, e = 1 een parabool en e > 1 een hyperbool. Voor aardbanen bepaalt de excentriciteit hoe langwerpig de baan is: hoe groter e, hoe meer de baan afwijkt van een cirkel.

In de techniek en mechanica verwijst excentriek vaak naar een excentriek wiel of een excentrische as, een schijf die off-center aan een as is gemonteerd. Door deze on-centre positie wordt beweging van een rotatie omgezet in een lineaire beweging, bijvoorbeeld in nokwielen, pompen en klepprocesystemen. Excentrische mechanismen komen veel voor en worden gebruikt om efficiëntie en beweging te regelen.

In de spreektaal en cultuur wordt excentrisch ook gebruikt om iemand of iets te beschrijven dat afwijkend, origineel of flamboyant is. De term kan positief of negatief worden opgevat, afhankelijk van de context en de toon.

Etymologie: het woord komt via het Latijn excentricus van Grieks ekkentros, “uit het midden” (met ontkenning).

---