Dosisbeperking

Dosisbeperking is een concept uit farmacologie en klinisch onderzoek waarbij de dosis van een geneesmiddel wordt aangepast vanwege toxiciteit die als onacceptabel wordt beschouwd. Het doel is een veilige en haalbare balans tussen werkzaamheid en risico te waarborgen. In klinisch onderzoek komt dosisbeperking vooral naar voren in fase I-studies, waar de focus ligt op veiligheid, verdraagbaarheid en optimale dosering.

Een kernbegrip bij dosisbeperking is dosisbeperkende toxiciteit (DLT). Dit zijn toxiciteitseffecten die bij een bepaalde dosis optreden en die dosisverhoging onzeker maken. De maximale verdraagbare dosis (MTD) is de hoogste dosis die bij proefpersonen geen dosisbeperkende toxiciteit veroorzaakt of waarbij de toxiciteit als behapbaar wordt beschouwd. In veel studies wordt vervolgens gekeken naar de beweeglijke zone tussen de MTD en de gewenste balans tussen effectiviteit en veiligheid.

Dosisbeperking wordt vaak geïmplementeerd via dosis-escalatieontwerpen, zoals de traditionele 3+3-studie. Moderne methoden omvatten modelgebaseerde ontwerpen (CRM) die efficiënter en preciezer kunnen bepalen welke dosis veilig kan worden opgehoogd. Naast toxiciteit spelen factoren zoals patiëntkenmerken (leeftijd, lever- en nierfunctie), comorbiditeiten, gelijktijdig gebruik van andere geneesmiddelen, en farmacokinetiek/farmacodynamiek een rol bij het vaststellen van veilige en effectieve doseringen.

Het begrip draagt bij aan veiligheidsmonitoring, stopregels en geïnformeerde toestemming. Een dosis die altijd te hoog is of niet voldoende effectief aantoont, kan meerdere aanpassingen of heroverweging van het onderzoeksprotocol vereisen.