Demonstratieven

Demonstratieven, ook wel deictische determiners of demonstratieve pronomen genoemd, vormen een taalkundige klasse die aangeeft naar welke entiteit verwezen wordt in de context. Ze wijzen naar referenten in ruimte, tijd of discursus en kunnen functioneren als determiners die een zelfstandig naamwoord specificeren of als op zichzelf staande voornaamwoorden.

Syntactische rollen: In veel talen kunnen demonstratieven optreden als determiners (dit boek, deze auto) of als pronomen (dit is van mij, die ging voorbij). Ze kunnen qua getal en geslacht meebogen met het zelfstandig naamwoord (of juist niet, afhankelijk van de taal). Ze onderscheiden zich van beschrijvende bijvoeglijke woorden door hun deictische functie in plaats van een descriptieve eigenschap.

Afstandsdistincties: Een veelvoorkomende typologie maakt onderscheid tussen proximale vormen (die verwijzen naar zaken dichtbij de spreker: dit, deze) en distale vormen (die verwijzen naar zaken verder weg: dat, die). Sommige talen kennen een tussenliggende vorm, en sommige gebruiken een drie- of vierledig systeem. Daarnaast kunnen demonstratieven temporele of discursieve afstand markeren (dit moment, dat moment; eerder genoemd).

Gebruik en variatie: Demonstratieven interageren met determinatie en anaforische verwijzing; ze kunnen nadruk of contrast aanduiden (niet dit maar dat). Ze komen meestal voor als bijvoeglijke woorden voorafgaand aan een zelfstandig naamwoord of als zelfstandig voornaamwoord; in sommige talen binden ze aan naamvallen. Taalkundig variëren demonstratieven in vorm en gebruik, maar de kernfunctie blijft: naar een referent in de context wijzen.