Datumreeksen

Een datumreeks, ook wel tijdreeks genoemd, is een verzameling van meetwaarden die in opeenvolgende tijdstippen is verzameld. De observatie op tijdstip t wordt vaak genoteerd als y_t, waarbij t de tijdindex aangeeft. Een datumreeks wordt gekenmerkt door de tijdsvolgorde en de bijbehorende waarden, bijvoorbeeld op dagelijkse, maandelijkse of jaarlijkse intervallen. Veel datumreeksen vertonen patronen zoals een langetermijntrend, seizoensinvloeden, cyclische bewegingen en willekeurige ruis.

Belangrijke onderdelen van een datumreeks zijn de trend, seizoen, cyclische patronen en ruis. Trend verwijst naar een langzame op- of neerwaartse beweging; seizoensinvloeden zijn regelmatige patronen afhankelijk van het tijdsinterval; ruis is de spontane variatie die niet uit de trend of het seizoen kan worden verklaard. Het analyseren van datumreeksen richt zich op het identificeren van deze componenten en het voorspellen van toekomstige waarden.

Veel gebruikte modelleringstechnieken zijn onder meer ARIMA- en SARIMA-modellen, exponentiële afvlakking en andere univariate benaderingen. Bij multivariate datumreeksen komen afhankelijkheden tussen meerdere tijdreeksen aan bod. Typische hulpmiddelen zijn autocorrelatiefuncties, partial autocorrelaties en frequentieanalyse.

Praktische aandachtspunten omvatten ontbrekende waarden, onregelmatige tijdstappen en tijdzone-issues, evenals de keuze van de meetfrequentie en het bereik van de data. Datumreeksen vinden toepassing in economie en financiën, weer en klimaat, productie en logistiek, en gezondheidszorg.