Aminozuur

Aminozuur is een organische verbinding die dient als bouwsteen van eiwitten. De algemene structuur omvat een alfa-aminogroep en een carboxylgroep die aan een centraal koolstofatoom zijn bevestigd, met een variabele zijketen (R). Bij fysiologische pH bestaan aminozuren meestal als zwitterionen met een positief geladen aminogroep en een negatief geladen carboxylgroep. In eiwitten komen vrijwel uitsluitend L-aminozuren voor; D-aminozuren komen zelden voor.

Er zijn twintig standaard aminozuren die door de genetische code worden gecodeerd en als proteinogene aminozuren in peptiden en eiwitten worden ingebouwd. De aard van de zijketen bepaalt de eigenschappen: hydrofoob, polair en/of geladen. Aminozuren worden onderverdeeld in essentiële en niet-essentiële; de mens kan negen aminozuren niet zelf synthetiseren en moet ze uit de voeding halen: histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalanine, threonine, tryptophan, valine (histidine geldt vaak als essentieel voor zuigelingen).

Tijdens de eiwitsynthese worden aminozuren aan elkaar gekoppeld tot polypeptiden die vervolgens vouwen tot eiwitten. De volgorde van aminozuren bepaalt de drie-dimensionale structuur en functie van eiwitten, variërend van enzymatische activiteit tot transport en signaaltransductie. Sommige aminozuren dienen als voorlopers voor andere moleculen; bijvoorbeeld tryptofaan is een precursor van serotonine, en tyrosine van catecholamines.

Voeding en assimilatie: voedingsmiddelen zoals vlees, vis, eieren, melk, peulvruchten en granen leveren aminozuren. In de dunne darm worden ze opgenomen als vrije aminozuren of als korte peptiden, waarna ze in cellen beschikbaar komen voor eiwitsynthese of afbraak.

Niet-proteinogene aminozuren: naast de twintig standaard bestaan er niet-proteinogene aminozuren die voorkomen in metabole routes of als tussenstoffen, zoals ornithine, citrulline en gamma-aminoboterzuur (GABA). Sommige worden ook aangetroffen in natuurlijke producten.