transportereiwitten

Transportereiwitten, ook wel transporterproteïnen genoemd, zijn membraaneiwitten die de beweging van ionen en moleculen over de plasmamembraan mogelijk maken. Ze spelen een centrale rol bij opname van voedingsstoffen, verwijdering van afvalstoffen en het handhaven van ionen- en pH-balansen. Transporters worden meestal onderverdeeld in kanalen (poren) en carriers (dragers).

Kanalen vormen poreuze doorgangen die ionen of water passeren volgens een elektrochemische gradiënt. Ze zijn vaak doelgericht reguleerbaar door spanning, ligandbinding of mechanische stimuli. Carrierproteïnen binden substraten en ondergaan conformationele veranderingen die het substraat aan de andere kant van de membraan vrijgeven. Transport via carriers kan passief verlopen (facilated diffusion) of actief, wanneer energie of een andere drijvende kracht nodig is.

Actief transport kan primair zijn, waarbij ATP direct wordt gebruikt (bijvoorbeeld P-type ATPasen en ABC-transporters), of secundair, aangedreven door de energierijke gradient van een andere stof (symport- en antiportmechanismen). Deze systemen maken opname van nutriënten mogelijk tegen een concentratiegradiënt en dragen bij aan celhomeostase. De transportkinetiek is saturatief en kan worden beschreven met modellen vergelijkbaar met enzymatische reacties.

Toepassingen en belang: transportereiwitten zijn essentieel voor nier- en darmfunctie, zenuwgeleiding, celvolume en signaaltransductie. Defecten of mutaties in transporters kunnen leiden tot ziekten zoals cystic fibrosis (CFTR) en diverse metabole stoornissen. Daarnaast spelen ze een rol bij antibioticaresistentie via effluxpompen in micro-organismen.