steekproefhoeveelheid

Steekproefhoeveelheid, vaak kortweg steekproefomvang genoemd, is het aantal eenheden uit een populatie dat in een onderzoek wordt opgenomen. Het bepaalt in belangrijke mate de precisie van de schattingen en de kosten en tijd die met het onderzoek gemoeid zijn. Een grotere steekproef levert doorgaans nauwkeurigere resultaten op, maar vereist ook meer middelen.

Bij het bepalen van de steekproefomvang spelen verschillende factoren een rol. De gewenste nauwkeurigheid of marge van fout (E) en het gekozen betrouwbaarheidsniveau (bijvoorbeeld 95% of 99%) zijn cruciaal. Ook de variabiliteit in de populatie is bepalend: bij proporties gaat men uit van p(1-p), bij continue uitkomsten van de spreiding sigma. De grootte van de populatie (N) en het ontwerp van de steekproef (bijv. eenvoudige willekeurige steekproef, stratificatie, clustersteekproef) beïnvloeden de benodigde omvang. Voor niet- oneindig grote populaties is er de Finite Population Correction die de benodigde omvang verlaagt.

Formules worden vaak gebruikt bij het plannen. Voor een proportie in een eenvoudige random steekproef geldt bijvoorbeeld n = (Z^2 p(1-p)) / E^2, waarbij Z de z-score is voor het gewenste betrouwbaarheidsniveau. Bij onbekende p wordt p = 0,5 toegepast voor een conservatieve schatting. Voor een continue uitkomst: n = (Z^2 sigma^2) / E^2. De aangepaste omvang voor een beperkte populatie is n_adj = n / (1 + (n - 1)/N). Bij complexe ontwerpen kan een design effect DEFF worden toegepast: n_eff = DEFF n. Met een verwachte responsgraad moet rekening worden gehouden: benodigde initiële steekproef = gewenste aantal respondenten / verwachte responspercentage.

Praktisch gezien gebruikt men vaak een pilot om p of sigma te schatten, en houdt men rekening met logistieke en budgettaire beperkingen bij de keuze van het steekproefontwerp.