sleutelbetekenissen

Sleutelbetekenissen zijn de meest centrale of kernbetekenissen van een woord: de betekenissen die in het dagelijks taalgebruik het meest voorkomen en die het fundament van de woordbetekenis vormen. In de lexicografie en het taalonderwijs worden ze doorgaans onderscheiden van minder algemene of verhalende betekenissen. Het begrip helpt bij de analyse van hoe een woord functioneert in communicatie en hoe betekenis verschuift met context en gebruik.

Identificatie en rol in woordenboeken: Sleutelbetekenissen worden vaak bepaald aan de hand van corpora en frequentieanalyse in combinatie met deskundige lexicografische beoordeling. De senses met de hoogste frequentie en het grootste semantische bereik vormen doorgaans de sleutelbetekenissen en worden in veel woordenboeken als eerste of vetgedrukt weergegeven. Ze geven meestal de meest gangbare of concrete betekenissen weer, terwijl metaforische of specialistische betekenissen als minder kern kunnen worden gemarkeerd.

Voorbeeld: het Nederlandse woord "bank" heeft twee kernbetekenissen: 1) meubelstuk om op te zitten; 2) financiële instelling. Andere betekenissen, zoals een rivierbank of figuurlijke uitdrukkingen, zijn meestal minder centrale of contextafhankelijke senses.

Toepassingen: In taalonderwijs en natuurlijke taalverwerking ondersteunen sleutelbetekenissen woordenschatleren, sense-disambiguatie en machinevertaling. Ze dienen als leidraad voor redactie van woordenboeken en voor het ontwerp van leermaterialen, waarbij de kernbetekenissen vaak als uitgangspunt worden genomen.

Variatie en voorzichtigheid: De sleutelbetekenissen kunnen per taalvariant, register of domein verschillen en veranderen in de tijd op basis van gebruik en technologische ontwikkelingen. Ze geven een nuttig, maar niet statisch beeld van wat een woord betekent.