seculieren

Seculeren betekent in het Nederlands het proces waarbij iets seculier wordt gemaakt: de religieuze invloed wordt verminderd of verwijderd, of de rol van religie in een instelling, gemeenschap of samenleving wordt beperkt. Het woord wordt vaak gebruikt in discussies over veranderingen in staatsinrichting, onderwijs, rechtspraak en de openbare sfeer. De bijbehorende term secularisatie verwijst naar het bredere maatschappelijke proces.

Etymologie: het begrip komt uit het Franse séculier en het Latijnse saeculum, en verwijst eeuwenlang naar wereldlijkheid in tegenstelling tot kerkelijkheid. In het Nederlands is secularisatie de gebruikelijke aanduiding van het verschijnsel, en seculeren is het werkwoord dat dat proces aanduidt.

Historische context: secularisatie ontstond in veel westerse samenlevingen in de loop der modernisering, grofweg vanaf de 18e tot de 20e eeuw. Kenmerkende ontwikkelingen zijn de scheiding van kerk en staat, democratisering, onderwijsparaapt en industrialisering. Religie verloor vaak invloed op bestuur en wetgeving en kreeg een meer privékarakter in het dagelijks leven, hoewel dit patroon regionaal sterk kon variëren.

Varianten: er wordt onderscheid gemaakt tussen institutionele secularisatie (het terugdringen van religieuze macht in bestuur, recht en onderwijs) en privatistische of cultuursecularisatie (religie wordt steeds vaker een persoonlijke en privé-aangelegenheid). In veel samenlevingen gaat het om een combinatie daarvan, waarbij publieke en politieke normen onafhankelijk worden van religieuze instituties.

Actualiteit en debat: sommige theoretici bewoon dat secularisatie onvermijdelijk is bij modernisering; anderen wijzen op regionale verschillen, religieuze vernieuwing en pluralisering. Tegenwoordig is er aandacht voor hoe religie invloed kan behouden in nieuwe vormen en hoe seculariteit zich aanpast aan diverse geloofs- en levensstijlen.