regentijden

Regentijden is een historiografische term die in het Nederlands gebruikelijk is om een periode te beschrijven waarin de regenten, leden van de stedelijke patriciaatsklassen, de politieke macht domineerden. De term wordt gebruikt om te benadrukken dat de stedelijke elites lange tijd de belangrijkste bestuurders van steden en, via die steden, van delen van de Republiek hun invloed uitoefenden. Regenten vormden een netwerk van magistratuur, bestuur en economische belangen dat vaak buiten de monarchale macht stond of deze bemande met pragmatische verhoudingen.

Kenmerkend voor de regententijd is de oligarchische en pragmatische stijl van bestuur. Regenten controleerden de stadsraden, collegia en provinciale staten, gaven toegang tot ambten en gunsten via patronage, en stimuleerden een economisch beleid dat mercantiel kapitalisme en stedelijke welvaart bevorderde. Hun grip werd vaak aangevuld of beperkt door de positionering en macht van de stadhouder, waardoor perioden van dominante regentenmacht wisselden met Orangistische en patriotische invloeden.

Tijd- en plaatsaanduiding: in de Nederlandse historiografie ligt de regententijd doorgaans ergens in de vroegmoderne periode, met de sterkste invloed in de zeventiende eeuw tijdens de Gouden Eeuw, en een voortzetting in de achttiende eeuw. In onderwijs- en populaire geschiedschrijving wordt soms een ruimere of juist wat kortere periode aangehouden, maar overal gaat het om de periode waarin regenten de belangrijkste bestuurslaag vormden, vooral in steden zoals Amsterdam, Rotterdam en Delft.

Erfenis: de regententijd lietinstitutionele en sociale patronen na die lange tijd invloed hadden op stedelijk bestuur en de politieke cultuur, totdat eind van de achttiende eeuw opkomst van patriottenbeweging, Batavische revolutie en latere democratisering deze heerschappij geleidelijk veranderden.