persoonlijkheidstrekking

Een persoonlijkheidstrekking is een relatief stabiel kenmerk of patroon van gedachten, gevoelens en gedrag dat een individu onderscheidt van anderen. Trekjes worden gezien als dimensies langs welke mensen variëren in sterkte of aanwezigheid. In de psychologie van persoonlijkheid wordt geprobeerd trekjes te identificeren en te meten zodat men voorspellende patronen in gedrag en motivatie kan begrijpen.

De meeste literatuur onderscheidt trek als een eigenschap van de persoonlijkheid, in tegenstelling tot tijdelijke stemmingen of specifieke gedragingen. Populaire modellen beschrijven uitgebreide systemen van trekken. Het vijffactorenmodel (Big Five) is wijd verbreid: openheid voor ervaringen, consciëntieusheid, extraversie, vriendelijkheid en neuroticisme; andere modellen omvatten HEXACO (eerlijkheid-humiliteit) en diverse culturele aanpassingen.

Metingen van trekken gebeuren vaak met vragenlijsten, zoals de NEO-PI-R of de Big Five Inventory, soms aangevuld met informant- of gedragsbeoordelingen. Trekjes worden meestal gepresenteerd als continu variërende dimensies: iemand kan hoog of laag scoren op openheid, maar ook middellang op een andere trek. Trekbenaderingen richten zich op stabiele patronen over tijd en situaties, maar erkennen dat context, ervaring en ontwikkeling tot veranderingen in treksterkte kunnen leiden.

Toepassingen omvatten psychologisch onderzoek, klinische diagnostiek, selectie en loopbaanbegeleiding, en persoonlijke ontwikkeling. Kritieken beargumenteren dat trekbenaderingen de rol van situatie en cultuur onderschatten en te reductionistisch kunnen zijn. Tegenwoordig worden trekbenaderingen vaak gecombineerd met aandacht voor context en dynamiek om persoonlijkheid en gedrag vollediger te verklaren.