oliezuur

Oliezuur, ook bekend als oleïnezuur, is een onverzadigde vetzuur met 18 koolstof-atomen en één cis-dubbele binding op positie 9, oftewel cis-9-octadecenoëzuur. Het behoort tot de omega-9 vetzuren (18:1, n-9) en is een van de meest voorkomende vetzuren in natureel lipiden.

Voorkomen en bronnen: Oliezuur is het grootste aandeel in veel plantaardige oliën, met name olijfolie (waar het vaak de belangrijkste enkelvoudig onverzadigde vetzuur is), maar ook in canola-, pinda- en zonnebloemolie. Het komt ook voor in dierlijke vetten en in celmembranen van menselijke en dierlijke weefsels. Door zijn chemische eigenschappen speelt het een belangrijke rol in de opslag en structuur van lipiden.

Biochemie en metabolisme: In organismen wordt oleïnezuur voornamelijk gevormd door desaturatie van stearinezuur (c18:0) via het enzym stearoyl-CoA-desaturase (SCD1). Het kan vervolgens worden ingebed in tri- of fosfolipiden, opgeslagen als triacylglycerolen of geoxideerd voor energievoorziening. Het is relatief stabiel vergeleken met meervoudig onverzadigde vetzuren en speelt een rol in membraanfluïditeit en signaaltransductie.

Toepassingen en eigenschappen: Industrieel wordt oliezuur gebruikt bij de vervaardiging van zeep, detergenten en oleochemische producten; in voedsel dient het als hoofdbestanddeel van veel oliën en margarines. Fysisch is het bij kamertemperatuur vloeibaar door de cis-binding.

Gezondheid: Een dieet rijk aan oleïnezuur, zoals in het Mediterrane patroon, is in sommige onderzoeken geassocieerd met gunstige lipidenwaarden en cardiovasculaire markers. De gezondheidsimpact hangt echter af van de gehele voedingspatroon; oleïnezuur zelf is over het algemeen veilig en wordt vaak gebruikt als onderdeel van gezonde oliën.