mutageniteit

Mutageniteit is de eigenschap van een stof of factor om genetische mutaties te veroorzaken. Mutaties zijn blijvende veranderingen in de DNA-volgorde die erfelijke informatie kunnen veranderen. Mutageniteit maakt deel uit van genotoxische potentie en wordt vaak gebruikt als indicator voor de potentie van een stof om genetische schade te veroorzaken. In de relatie tot kanker wordt mutageniteit vaak gezien als een relevante factor, maar ze zijn niet volledig synoniem: mutageniciteit kan voorkomen zonder onmiddellijk als kankerverwekkend te verschijnen, en vice versa.

Mutageniteit ontstaat via directe of indirecte interacties met DNA. Direct werkende mutagenen beschadigen DNA direct door adductvorming of veranderingen in de baseparen. Indirect mutagenen treden op na metabolische omzetting tot reactieve tussenproducten of via toegenomen oxidatieve stress. Dergelijke schade kan leiden tot basisveranderingen, inserties of deleties, chromosomale afwijkingen of microsatellietinstabiliteit, afhankelijk van de aard van de mutatie en de celtoestand.

Beoordeling vindt plaats met mutageneits- of genotoxicitietesten. Veelgebruikte testen zijn de Ames-test (bacteriële mutatietest) en diverse in vitro en in vivo assays zoals micronucleus-, chromosomale aberratie- en comet-tests. Deze tests helpen bij het inschatten van het mutagene potentieel van chemische stoffen, geneesmiddelen en omgevingsblootstellingen. Regulatoire autoriteiten gebruiken mutageniciteitgegevens bij risicobeoordeling en het vaststellen van veiligheidsnormen en blootstellingslimieten.

Voorbeelden van bekende mutagene stoffen zijn onder meer bepaalde aflatoxinen, polycyclische aromatische koolwaterstoffen zoals benzo[a]pyreen, nitrosaminen en sommige alkylerende agentia.