leiderschapsrollen

Leiderschapsrollen verwijzen naar de verschillende functies en gedragingen die een leider inzet om doelen te realiseren, teams te sturen en verandering mogelijk te maken. Rollen kunnen formeel zijn, zoals het vervullen van een managementfunctie, maar ook informeel, zoals het inspireren van anderen of het faciliteren van samenwerking.

Een invloedrijke indeling is die van Henry Mintzberg, die tien rollen onderscheidt, verdeeld over drie categorieën. De interpersoonlijke rollen zijn onder meer figuurhoofd, leider en liaison (contacten met interne en externe relaties). De informatieve rollen betreffen monitor, disseminator en woordvoerder (het verzamelen, verspreiden en communiceren van informatie). De besluitvormingsrollen omvatten ondernemer, verstoringsbeheer, toewijzer van middelen en onderhandelaar (het nemen van besluiten over veranderingen en middelen en het onderhandelen met belanghebbenden).

Naast Mintzbergs benadering bestaan aanvullende leiderschapsmodellen die vaak in organisaties worden toegepast. Transactioneel leiderschap legt nadruk op beloningen en straffen, transformationeel leiderschap op het stimuleren van verandering en het inspireren van medewerkers, dienend leiderschap op dienstbaarheid aan de teamleden, situationeel leiderschap op aanpassen van stijl aan de ontwikkeling van volgers, en gedistribueerd leiderschap op het verdelen van verantwoordelijkheid over meerdere actoren.

In de praktijk vertaalt dit zich naar taken zoals het formuleren van visie en richting, het motiveren van het team, het faciliteren van samenwerking, het bepalen van prioriteiten en het communiceren met diverse stakeholders. Essentiële vaardigheden zijn duidelijke communicatie, ethisch en empathisch handelen, besluitvaardigheid en het vermogen om relaties te beheren.

Leiderschapsrollen evolueren met context, cultuur en technologie. Moderne organisaties erkennen dat effectief leiderschap vaak een combinatie van rollen vereist en dat leiderschap vaak gedeeld of gedistribueerd is over meerdere personen en structuren.