landbouwuitspoeling

Landbouwuitspoeling is het proces waarbij oplosbare voedingsstoffen, met name nitraat (NO3−) en in mindere mate fosfaat (PO43−), uit de bodem worden gespoeld naar grondwater of oppervlaktewater doordat water door de bodem trekt. Het treedt vooral op bij waterdoorlatende gronden en bij overschrijding van de plantenopname door bemesting, irrigatie of mineralisatie van organisch materiaal. Uitspoeling vermindert de beschikbaarheid van voedingsstoffen voor de gewassen en vergroot tegelijkertijd de milieu- en drinkwaterverontreiniging.

Oorzaken en bepalende factoren zijn onder meer gebruik van kunstmest en dierlijke mest, tijdbesluit voor toediening en de toepassing van drainage. Bodemtype speelt een belangrijke rol: zanderige gronden zijn gevoeliger voor uitspoeling dan klei- of organische bodems. Klimaat en management (neerslagintensiteit, irrigatie, drainage) bepalen de snelheid en mate waarin nitrate diep in de bodem beweegt. Gewasrotatie, bodembewerking en het gebruik van bodembedekkers kunnen de uitspoeling verlagen.

Impacten en risico’s omvatten verontreiniging van grond- en oppervlaktewater met nitraten, wat drinkwaternormen kan overschrijden en eutrofiëring en algengroei in wateren kan bevorderen. Daarnaast kunnen stikstof-normen leiden tot verlies van biodiversiteit in aquatische ecosystemen en kan stikstofoxide (N2O) vrijkomen, wat bijdraagt aan klimaatverandering.

Preventie en beheersing richten zich op precisielandbouw, gerichte en verdeelde bemesting, timing-afstemming op gewasbehoefte, gewasbescherming en bodembemesting, drainagebeheer, bufferstroken en gebruik van cover crops. EU-richtlijnen zoals de Nitraatrichtlijn vormen leidraad voor monitoring en beleidsmaatregelen in lidstaten.