koherenssiteoria

Koherenssiteorie van de waarheid is een theorie in de epistemologie die stelt dat een bewering waar is als zij deel uitmaakt van een samenhangend geheel van opvattingen. In plaats van waarheid rechtstreeks te definiëren als een relatie tot feiten of de werkelijkheid, ziet deze theorie waarheid als het resultaat van de onderlinge afstemming en wederzijdse ondersteuning van geloofsopvattingen, regels en bewijzen binnen een geïntegreerd systeem.

De coherentie die telt, omvat onder meer logische consistentie, afwezigheid van tegenspraak en in hoeverre een bewering het netwerk van ideeën verduidelijkt, uitbreidt of versterkt. Ook de mate van verklaring en voorspellende kracht kan bijdragen aan de beoordeling van coherentie. Een bewering die goed samenhangt met het geheel wordt als waar beschouwd binnen dat systeem.

Historisch gezien is de koherentietheorie van de waarheid vooral geassocieerd met de Britse idealistische traditie van eind 19e en begin 20e eeuw, met voorname aanhangers zoals F. H. Bradley en G. E. Green. In de analytische traditie is de discussie over coherentie verder ontwikkeld en bediscussieerd als alternatief voor de traditionele correspondentie- en pragmatische theorieën van waarheid. In praktische zin wordt de theorie vaak aangehaald in wiskunde, logica en wetenschap: theorieën worden als plausibel beschouwd wanneer zij goed passen in een groter kader van gevestigde aannames en gegevens.

Kritiekpunten richten zich onder meer op circulariteit, omdat het criterium van waarheid zelf in hoge mate afhankelijk is van het systeem dat moet worden beoordeeld. Ook kan er verschillende, zelfs tegenstrijdige, maar tegelijkertijd coherente systemen bestaan, waardoor er geen unieke norm voor waarheid ontstaat. Bovendien is coherentie soms onvoldoende om waarheid te waarborgen zonder externe referentiepunten.