koffeïne

Koffeïne is een natuurlijke xanthine-alkaloïde die vooral als stimulant bekend is. Het komt voor in koffiebonen, theeblaadjes, cacaobonen en kolanoten en wordt wereldwijd in dranken en voedingsmiddelen gebruikt.

Chemische achtergrond: het eiwit is C8H10N4O2; IUPAC-naam is 1,3,7-trimethylxanthine. Koffeïne werd in 1819 door de Duitse chemicus Friedlieb Runge geïsoleerd uit koffie.

Werkingsmechanisme en effecten: koffeïne werkt primair als antagonist van adenosinereceptoren in de hersenen, waardoor neuronale activiteit toeneemt en de afgifte van neurotransmitters zoals dopamine en noradrenaline wordt gestimuleerd. Dit leidt tot verhoogde alertheid en vermindering van vermoeidheidsgevoel, vaak gepaard met verhoogde concentratie en kortdurende prestatieverbetering.

Farmacokinetiek: na inname wordt koffeïne snel geabsorbeerd via het maagdarmkanaal; piekspiegel in bloed na ongeveer 30 tot 60 minuten. De halfwaardetijd ligt meestal tussen de 3 en 5 uur, maar varieert door factoren zoals zwangerschap, leverfunctie, roken en sommige medicijnen. Het wordt in de lever gemetaboliseerd door CYP1A2 tot paraxanthine, theobromine en theophylline.

Veiligheid en gebruik: matige inname wordt over het algemeen als veilig beschouwd voor gezonde volwassenen. Hoge doseringen kunnen slapeloosheid, nervositeit, hartkloppingen en gastro-intestinale klachten veroorzaken en bij langdurig gebruik tot tolerantie en afhankelijkheid leiden. Zwangerschap: advies is vaak om tot ongeveer 200 mg per dag te beperken.

Bronnen en inhoud: koffie bevat gemiddeld circa 95 mg cafeïne per 240 ml; thee 20–60 mg per 240 ml; cola ongeveer 30–40 mg per 355 ml; energiedrankjes variëren sterk; chocolade bevat ook cafeïne, ongeveer 20 mg per ounce bij donkere chocolade.