hemihydraat

Hemihydraat is een soort hydrate waarin het water van kristallisatie in de kristalstructuur half zo veel is als in de bijbehorende dihydraat. Met andere woorden, een hemihydraat bevat per formule-eenheid ongeveer de helft van het water dat aanwezig is in het dihydraat. Dit concept geldt voor verschillende verbindingen, maar calcium­sulfaat is de bekendste combinatie waarbij het begrip meestal wordt toegepast.

Hoe een hemihydraat ontstaat, is meestal gerelateerd aan gedeeltelijke verhitting van een dihydraat. Door verwarming kan water uit het kristal worden verwijderd terwijl de overgebleven structuur gehandhaafd blijft, zodat een stof met minder water ontstaat die nog steeds kristallijn is. De hemihydraat kan bij blootstelling aan vocht weer hydrateren tot het dihydraat.

Het bekendste voorbeeld is calcium­sulfaathemihydraat, CaSO4·0.5H2O, dat ontstaat bij het verhitten van gypsum (calcium­sulfaatdihydraat, CaSO4·2H2O). Dit materiaal staat bekend als gipskrijt of gips, en wanneer het met water wordt gemengd, hydrateren de kristallen weer tot CaSO4·2H2O en harden het materiaal. Deze setreactie maakt hemihydraatar uitermate geschikt voor toepassingen zoals gipsplaten, gipsen, en medische of culturele restauratietoepassingen.

Naast calcium­sulfaat kunnen ook andere verbindingen onder bepaalde omstandigheden een hemihydraat vormen. Het begrip is daarom een generalisatie voor hydraten met een halvering van de waterinhoud ten opzichte van het dihydraat.