handwiel

Het handwiel is een wiel dat aan een as is bevestigd en wordt gebruikt om een mechanisme handmatig te draaien en te positioneren. Het bestaat meestal uit een cirkelvormige schijf met een centrale naaf, soms met spaken, en een rand die een stevige grip biedt. Handwielen worden gemaakt van gietijzer, staal, aluminium of duurzame kunststoffen en variëren in diameter van enkele centimeters tot meer dan een decimeter in diameter.

Ontwerpen variëren: veel handwielen zijn massief, andere hebben een spakenontwerp om de inertie te verminderen. De rand kan geribbeld of gefacetteerd zijn voor betere grip. Sommige handwielen zijn uitgerust met gegradueerde schalen, uitlezingen of vergrendelingsmechanismen om de positie vast te houden. Montage-interfaces variëren, maar het wiel is meestal verbonden met een as via een naaf, borgbout of sleutelgleuf.

Toepassingen omvatten machinegereedschappen (voedingsbediening op draaibanken en freesmachines), positioneertafels, klemmen, kleppen, dempers en laboratorium- of industriële apparaten. In sommige machines bestuurt het handwiel een schroef, tandheugel of koppeling die rotatie omzet in lineaire of hoekige beweging.

Veiligheid en onderhoud: zorg voor een stevige montage, voer regelmatig inspecties uit op scheurtjes of slijtage, houd de grip schoon en vermijd knijpgevaar. Gebruikers dienen geen zijwaartse krachten op het wiel uit te oefenen die de naaf of as kunnen vervormen en moeten draaiende delen beschermen.

Geschiedenis en betekenis: handwielen zijn lange tijd in de werktuigbouwkunde gebruikt als eenvoudige, betrouwbare handbediening en blijven in gebruik op oudere apparatuur en in toepassingen waar nauwkeurigheid of redundante aandrijving vereist is.