communicatiefuncties

Communicatiefuncties is een term uit de taalkunde en communicatiewetenschap die verwijst naar het beoogde doel of de bedoeling van een uiting in een gesprek of tekst. De functie geeft aan wat de spreker of schrijver met de communicatie tracht te bereiken: informatie overdragen, een ander aanzetten tot handelen, emoties uiten, of een relatie onderhouden. In de praktijk kunnen uitingen meerdere functies tegelijk vervullen; de gebruikte functie hangt af van context, het doelpubliek en de communicatieve situatie.

Een veelgebruikte indeling volgt uit Jakobson’s model, met zes functies: referentiële (informatieve), emotieve (expressieve), conatieve (appellerende/imperatieve), fatische (contact- of onderhoudsfuncties), metalinguïstische (taaloverleggen) en poëtische functies. De referentiële functie gaat over het overbrengen van feiten en kennis over de wereld. De conatieve functie richt zich op gedragsbeïnvloeding, zoals bevelen of verzoeken. De emotieve functie drukt gevoelens of houdingen uit. De fatische functie onderhoudt het contact met de gesprekspartner. De metalinguïstische functie behandelt taal zelf, bijvoorbeeld uitleg over taalfouten. De poëtische functie legt nadruk op vorm en stijl, wat vaak voorkomt in literatuur en reclame.

Toepassingen van het concept komen voor in onderwijs, media, journalistiek en interculturele communicatie. Analisten kijken welke functies een tekst of gesprek heeft en hoe deze functies de interpretatie en invloed ervan beïnvloeden. Het begrip van communicatiefuncties helpt bij het ontwerpen van duidelijke, doelgerichte en gepaste communicatie.