Vertekeningen

Vertekeningen zijn afwijkingen van een waarheidsgetrouwe voorstelling van de werkelijkheid. Ze kunnen voorkomen in verschillende domeinen, zoals waarneming, communicatie en data-analyse. In de waarneming verwijzen ze naar cognitieve biases en illusies die leiden tot een onjuiste interpretatie van stimuli. In statistiek en rapportage ontstaan vertekeningen vaak door selectie van gegevens, ontbrekende data, meetfouten of door grafische keuzes die een bepaald beeld versterken. In beeldvorming en cartografie kunnen optische lenzen, projectietechnieken en compressie de werkelijke eigenschappen van een scène of gebied vertekenen.

Veel voorkomende oorzaken zijn cognitieve biases, niet-willekeurige steekproeven, meetfouten en ontwerpkeuzes in visualisaties die bepaalde patronen benadrukken. Soms is vertekening onbedoeld, in andere gevallen het gevolg van bewuste keuzes. De effecten kunnen variëren van misverstanden en verkeerde conclusies tot misinformatie en onjuiste beleidsbeslissingen.

Preventie en mitigatie van vertekeningen vereisen kritische evaluatie van bronnen en transparantie in methoden. Belangrijke maatregelen zijn het documenteren van databronnen en selectiecriteria, het gebruik van reproduceerbare analyses, neutrale visualisatiepraktijken en duidelijke annotaties. Daarnaast kan het streven naar representatieve data, controlegroepen en onafhankelijke replicaties de kans op vertekeningen verminderen. Het bewust maken van perceptuele en analytische valkuilen helpt bij een accuratere interpretatie van informatie.