Tweewerkvolgorde

Tweewerkvolgorde is een begrip uit de Nederlandse taalkunde dat verwijst naar de volgorde van twee werkwoorden binnen een werkwoordgroep in zinnen. Het gaat vooral om de combinatie van een hulp- of modaal werkwoord met een hoofdwerkwoord, en hoe deze twee werkwoorden zich tot elkaar verhouden in verschillende zinsstructuren.

Het begrip komt vooral naar voren in constructies met hulp- en modale werkwoorden en in periphrastische tijden. In hoofdzinconstructies met een modaal werkwoord of hulpwerkwoord staat het finite werkwoord meestal in een bepaalde positie (bijv. tweede positie in de zin), terwijl het hoofdwerkwoord in de infinitief of voltooid deelwoord aan het einde van de zin kan staan. Voorbeelden zijn: Ik kan het lezen (kan + lezen), Hij heeft het gelezen (heeft + gelezen), Wij zullen morgen vertrekken (zullen + vertrekken), of We zijn aan het werken (zijn + aan het werken).

In bijzinnen, zoals die met een voegwoord of een doelstelling, verschuift vaak het hele werkwoordcluster naar het einde van de bijzinszin. Hierdoor kan de volgorde van de twee werkwoorden verschillen van die in hoofdzinstructies, terwijl de relatie tussen hulp/Modaal en hoofdwerkwoord behouden blijft.

Variatie en dialect kunnen de tweewerkvolgorde beïnvloeden. Sommige constructies laten duidelijk zien welk werkwoord de conjunctie bepaalt (bijv. modaal of hulpwerkwoord) en welk werkwoord de kernactie aanduidt. Verder kan de tweewerkvolgorde variëren afhankelijk van tijd, aspect en zinspositie (hoofdzin versus bijzin).

Zie ook: werkwoordvolgorde, hulpwerkwoord, modaal werkwoord, perifrastische tijd.