Sovjetunie

Sovjetunie, officieel de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken (USSR), was een federatieve staat die bestond van 1922 tot 1991 in Eurazië. De unie bestond uit 15 sovjetrepublieken, waaronder de Russische SFSR, Oekraïense SSR en Wit-Russische SSR, naast de Centraal-Aziatische, Kaukasische en Baltische republieken. Het officiële hoofdkwartier lag in Moskou en de Communistische Partij had de centrale politieke macht; het systeem kende een éénpartijstaat met beperkte politieke oppositie en beperkte persvrijheid op grote delen van zijn bestaan.

De economie van de Sovjetunie was een centraal geplande orde, met nationalisatie van industrie en landbouw onder staatscontrole. Gosplan bepaalde productie en investeringen via vijfjarenplannen, met nadruk op zware industrie en defensie. Burgerlijke en economische rechten waren beperkt, terwijl welfaire en sociale voorzieningen wel uitgebreid werden voorgesteld en in wisselende mate uitgevoerd.

Historisch kende de Sovjetunie een snelle industrialisatie na de revolutie, gevolgd door de consolidatie onder Stalin en enorme slachtoffers door repressie en grotere maatschappelijke coercitie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog (de Grote Vaderlandse Oorlog) raakte de unie betrokken bij een grootschalige geopolitieke strijd en herstructureerde haar invloedssfeer in Oost-Europa. In de Koude Oorlog vertegenwoordigde de Sovjetunie een belangrijkste tegenmacht tegen het Westen, met episoden zoals de ruimtewedloop, conflictzones in Afganistan en politieke spanningen wereldwijd.

Vanaf de jaren tachtig voerden Gorbatsjov’s hervormingen, glasnost en perestrojka politieke liberalisering en economische heroriëntatie door, wat leidde tot grotere nationale onvrede en onafhankelijkheidsbewegingen in de republieken. In 1991 werd de USSR ontbonden; de republieken verklaarden hun onafhankelijkheid, Rusland werd de juridische opvolger en de overige landen werden zelfstandige staten.