Polypeptidehormonen

Polypeptidehormonen zijn hormonen die bestaan uit polypeptideketens. Ze zijn wateroplosbaar en kunnen niet door het celmembraan diffunderen, waardoor hun werking meestal via receptoren op het celoppervlak plaatsvindt. Voorbeelden zijn insuline, glucagon, groeihormoon, prolactine, vasopressine en oxytocine, evenals vele andere hormonale peptiden zoals parathyroïdhormoon en calcitonine.

Synthetese en verwerking vinden plaats in cellen van endocriene klieren en gespecialiseerde weefsels. Polypeptidehormonen worden meestal geproduceerd als grotere voorhormonen (preprohormonen) die in het ruw endoplasmatisch reticulum gesynthetiseerd worden. Ze ondergaan vervolgens stapelingen en proteolytische verwerking tot actieve prohormonen en uiteindelijk tot de uiteindelijke hormonen die in secretievrije vesikels worden opgeslagen totdat ze worden vrijgegeven door exocytose bij een passende stimulus.

Werkingsmechanismen berusten op interactie met specifieke receptoren op doelcellen. De meeste polypeptidehormonen signaleren via G-eiwit gekoppelde receptoren (GPCRs) of via receptoren met tyrosinekinaseactiviteit. Signaaltransductie verloopt meestal via tweede boodschappers zoals cAMP, IP3/DAG en calcium, terwijl sommige hormonen (bijv. groeihormoon) reageren via JAK-STAT routes. De combinatie van receptortype en downstream paden bepaalt de celrespons, variërend van stofwisselingsaanpassingen tot groei en reproductieve functies.

Klinisch zijn afwijkingen in polypeptidehormoonregulatie verantwoordelijk voor aandoeningen zoals diabetes mellitus (insuline-tekort), groeihormoonstoornissen en osmoregulatoire problemen. De snelle werking en korte halveringstijd onderscheiden ze van lipofiele, langwerkende steroidhormonen.