Oplosmiddel

Een oplosmiddel, of solvent, is een stof die een andere stof oplost om een oplossing te vormen. Oplosmiddelen dienen als medium voor chemische processen, als reinigingsmiddel of als extractiemiddel in industrie en laboratoria.

Oplosmiddelen kunnen worden onderverdeeld op basis van polariteit en structuur. Veelvoorkomende groepen zijn: niet-polaire oplosmiddelen (bijv. hexaan, toluen, xyleen), polaire middelen (water, alcoholen zoals ethanol en methanol), en polar-apolaire middelen (aceton, dimethylformamide DMF, dimethylsulfoxide DMSO). Binnen de polaire oplosmiddelen onderscheidt men polair protische middelen (zoals water en alcoholen) en polair aprotische middelen (bijvoorbeeld acetone, acetonitril).

Belangrijke eigenschappen bij selectie zijn onder meer de oplosbaarheid van de te dissolven stof, polariteit, kookpunt en dampdruk, reactieve compatibiliteit met andere componenten, en veiligheid- en milieuaspecten zoals toxiciteit en VOC-emissies. De Hansen-solubility parameters geven een indicatie voor oplosbaarheid en compatibiliteit.

Toepassingen van oplosmiddelen zijn onder meer schoonmaak en ontvetting, verf- en coatingtoepassingen, lak- en harsproductie, extractie uit planten of biologische materialen, en als medium voor chemische synthese en analytische procedures.

Veiligheid en milieu: veel oplosmiddelen zijn brandgevaarlijk en kunnen gezondheidsrisico’s opleveren bij blootstelling. Ventilatie, afzuiging en persoonlijke beschermingsmiddelen zijn vaak nodig. Langdurige blootstelling kan ernstige effecten hebben. Milieu-impact omvat VOC-emissies, persistente giftigheid en afbreekbaarheid; regelgeving zoals REACH en CLP/GHS, plus SDS-informatie, sturen het gebruik en de opslag.