Oploscapaciteit

Oploscapaciteit, ook wel oplosbaarheid genoemd, is de hoeveelheid stof die bij een gegeven temperatuur en druk maximaal kan oplossen in een oplosmiddel om een verzadigde oplossing te vormen. Bij vaste stoffen in water wordt oploscapaciteit vaak uitgedrukt als gram stof per 100 gram oplosmiddel (g/100 g oplosmiddel) of in mol per liter (mol/L). Voor gassen die in een vloeistof oplossen, is de hoeveelheid doorgaans afhankelijk van de druk, beschreven via Henry's wet.

De oploscapaciteit is afhankelijk van verschillende factoren. Temperatuur heeft vaak een grote invloed: bij veel vaste stoffen in water stijgt de oploscapaciteit met temperatuur, al zijn er uitschieters. De aard van het oplosmiddel (polariteit, mogelijkheden tot waterstofbrugvorming) bepaalt mede welke stof oplost. De aanwezigheid van andere ionen kan via het gemeenschappelijke ion-effect de oploscapaciteit verminderen of verhogen. Bij oplossingen met zuren of basen kan de stof door veranderingen in pH veranderen van oplosbaarheidsvorm en daardoor de totale oploscapaciteit.

Metingen van oploscapaciteit gebeuren doorgaans door verzadigde oplossingen te maken en de concentratie te bepalen, bijvoorbeeld gravimetrisch, door titratie of spectroscopische methoden. In de chemische literatuur worden soms oplosbaarheidsproducten (Ksp-waarden) gebruikt voor weinig oplosbare zouten, waarbij Ksp = [kation][anion]. Voor gassen in water geldt Henry's law: C = kH p, met C de opgeloste concentratie en p de partiële druk van het gas.

Het begrip oploscapaciteit is van belang in vele vakgebieden, zoals farmaceutische formulering, waterbehandeling, voedseltechnologie en materiaalkunde, omdat de oplosbaarheid invloed heeft op werking, stabiliteit en haalbaarheid van processen en producten.