Inhoudsanalyses

Inhoudsanalyses is een systematische methode voor het bestuderen van communicatie-inhoud om patronen, thema's en betekenissen bloot te leggen. Het kan worden toegepast op teksten zoals krantenartikelen, transcripts, toespraken en advertenties, maar ook op audiovisueel materiaal en beelden. De aanpak kan handmatig worden uitgevoerd of worden ondersteund door computerondersteunde methoden en combineert vaak kwantitatieve tellingen met kwalitatieve interpretatie.

Historisch gezien ontstond inhoudsanalyse in de sociologie en communicatiestudies in de 20e eeuw als manier om mediaboodschappen objectief te beschrijven en veralgemenere patronen af te leiden. Belangrijke denkers zijn onder meer Bernard Berelson, Klaus Krippendorff en Philipp Mayring; hun werk heeft definities, betrouwbaarheid en systematiek benadrukt.

Er bestaan verschillende typen, waaronder manifest content (uitwendige, waarneembare elementen) en latent content (onderliggende betekenissen). Daarnaast kan inhoudsanalyse zowel kwantitatief als kwalitatief zijn, en kan men deductieve (aanknopingspunten vanuit theorie) of inductieve (ontstaan uit de data) codering toepassen. Geautomatiseerde analysemethoden gebruiken soms natural language processing en machine learning.

Algemene stappen: definieer de onderzoeksvraag; selecteer materiaal; stel een coderingsschema op met duidelijke categorieën en definities; train coders; voer codering uit en toets intercoder betrouwbaarheid (bijv. Cohen's κ of Krippendorff's α); analyseer de gecodeerde gegevens en rapporteer resultaten met aandacht voor validiteit en beperkingen.

Voordelen en beperkingen: de methode maakt systematische, vergelijkbare beschrijvingen mogelijk en kan grote datasets aan; betrouwbaarheid is cruciaal. Nadelen zijn onder meer de afhankelijkheid van de coderingskaders, risico op contextverlies en tijd- en arbeidsintensiviteit; bij automatisering kunnen foutmarges ontstaan.

Toepassingen variëren van media- en politiekecommunicatie tot gezondheidscommunicatie, marketing en social media-onderzoek.